DeFi (Decentralized Finance — merkeziyetsiz finans), takas, borç verme, borç alma ve teminat işlemlerini banka veya merkezi borsa yerine blokzincirdeki akıllı sözleşmelerle yürüten protokollerin genel adıdır.
“Merkeziyetsiz” etiketi her parçanın merkeziyetsiz olduğu anlamına gelmez. Arayüz, fiyat verisi, yönetim anahtarı veya stablecoin ihraççısı merkezi bir kuruma bağlı olabilir.
DeFi Nasıl Çalışır?
Kullanıcı wallet ile protokolün akıllı sözleşmesine işlem gönderir. Sözleşme önceden yazılmış kurallara göre token takası, teminat kontrolü veya faiz hesabı yapar.
Başlıca DeFi türleri:
- merkeziyetsiz borsalar ve likidite havuzları,
- fazla teminatlı borç verme protokolleri,
- stablecoin sistemleri,
- türev ve tahmin piyasaları,
- liquid staking protokolleri.
DeFi ile Merkezi Borsa Farkı
Merkezi borsada kullanıcı hesabı ve emir sistemi şirket tarafından yönetilir. DeFi’de işlem, kullanıcının cüzdanından akıllı sözleşmeye gider.
Bu yapı saklama kontrolünü kullanıcıya verebilir; fakat yanlış adres, çalınan anahtar veya hatalı işlem için müşteri hizmetleri geri alma garantisi sunmaz.
DeFi Riskleri Nelerdir?
- Akıllı sözleşme açığı
- Fiyat oracle’ının yanlış veri vermesi
- Köprü saldırısı
- Yönetim anahtarının kötüye kullanılması
- Likidite havuzunda varlık oranları değiştiğinde oluşabilen geçici kayıp
- Stablecoin’in sabitini kaybetmesi
- Düşük likidite ve yüksek fiyat kayması
BIS’in DeFi çalışma raporu, merkeziyetsizlik iddialarına rağmen doğrulayıcılar, stablecoinler ve yönetişim gibi noktalarda yoğunlaşma oluşabileceğini gösterir.
DeFi Getirisi Nereden Gelir?
Getiri kendiliğinden oluşmaz. Borç alanın ödediği faiz, takas ücreti, yeni token arzı veya teşvik bütçesi kaynağı olabilir.
Oran çok yüksekse şu soruyu sorun: Ödeme gerçek kullanıcı gelirinden mi, yoksa hızla dağıtılan yeni tokendan mı geliyor? Token fiyatı düşerse yüksek APY gerçek kazanca dönüşmeyebilir.
DeFi’yi anlamanın ilk adımı “aracısız” sözünü değil, varlıkların hangi sözleşmede, hangi teminatla ve kimin yönetim yetkisiyle tutulduğunu incelemektir.
Denetim raporu bulunması da açık olmadığı garantisi vermez. Raporun tarihi, kapsadığı sözleşme sürümü ve sonradan eklenen yönetim yetkileri ayrıca kontrol edilmelidir.